Lesser-Propylaea

Το οικοδόμημα των Μικρών Προπυλαίων, μια πρωτοβουλία του Αππίου Κλαύδιου Πούλχρου, Ρωμαίου υπάτου, το 54 π.Χ., αντικατέστησε τον Βόρειο Πυλώνα της εποχής του Πεισίστρατου. Ο Κικέρωνας, στην αλληλογραφία του με τον Άττικο γύρω στο 50 π.Χ., αναφέρεται στα σχέδια του ύπατου για αυτό το κτήριο, υποδεικνύοντας τη σημασία του στο πλαίσιο ενός ευρύτερου ρωμαϊκού προγράμματος για την ανέγερση σημαντικών δημόσιων κτηρίων. Ευρισκόμενα μετά τα Μεγάλα Προπύλαια, τα Μικρά Προπύλαια λειτουργούσαν ως η εσωτερική είσοδος στο ιερό της Δήμητρας, αποτελώντας ουσιαστικό τμήμα του ιερού.

Κατασκευασμένα από πεντελικό μάρμαρο, με θεμέλια από σκυρόδεμα επενδεδυμένο με λίθους, στέκονταν στο τέλος ενός λιθόστρωτου προαυλίου. Η είσοδός τους περιλάμβανε δύο κορινθιακούς κίονες εξωτερικά και ένα ζεύγος τεράστιων Καρυάτιδων εσωτερικά, που υποστήριζαν την οροφή. Εντυπωσιάζει η εξαιρετική τεχνική στα κιονόκρανα των κιόνων που διακοσμούνται με φτερωτούς ταύρους ή λιοντάρια. Δυστυχώς, μόνο μόνο το άνω μέρος και οι βάσεις των Καρυάτιδων έχουν επιβιώσει μέχρι σήμερα. Το ένα από αυτά τα αγάλματα βρίσκεται τώρα στην Αγγλία, ενώ το άλλο στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Ελευσίνας. Οι βάσεις τους, ωστόσο, παραμένουν στην αρχική τους θέση.

Τα χαρακτηριστικά των Καρυάτιδων παραπέμπουν άμεσα στις μυστικιστικές πτυχές της ελευσινιακής λατρείας. Έχουν αχειρίδωτο χιτώνα που διακοσμείται με γοργόνειο στο στήθος. Στις κεφαλές τους φέρουν την Κίστη, ένα μυστηριακό σκεύος, διακοσμημένο με ανάγλυφα σύμβολα της ελευσινιακής λατρείας, όπως την παπαρούνα, τον κέρνο, στάχυα και ρόδακες, που ίσως συμβολίζουν τα άνθη της ροδιάς. Επίσης, απεικονίζεται και ένα περίζωμα διακοσμημένο με φύλλα μυρτιάς, που συμβολίζει τον Βάκχο.

Στο εξωτερικό του κτηρίου, το αέτωμα ήταν ακόσμητο. Το επιστύλιο και η ζωφόρος, φτιαγμένα από ένα μόνο κομμάτι μαρμάρου, έχουν στοιχεία και του δωρικού και του ιωνικού ρυθμού. Στα γλυπτά των μετοπών απεικονίζονται κεντρικά σύμβολα της λατρείας της Δήμητρας, όπως οι κίστες, τα στάχυα, τα βουκράνια και οι ανθοί παπαρούνας. Αξιοσημείωτο είναι ότι τα ρόδια και οι διασταυρούμενες δάδες απουσιάζουν. Είναι, όμως, πιθανό ότι κοσμούσαν γλυπτά τμήματα που δεν έχουν διασωθεί. Το γεγονός ότι κάθε επισκέπτης του ιερού χώρου μπορούσε εύκολα να δει αυτά τα σύμβολα, υποδηλώνει ότι δεν ήταν μέρος του μυστικού, τελικού σταδίου της διαδικασίας μύησης.

Μια ογκώδης δίφυλλη πόρτα βρισκόταν κάποτε στην είσοδο, με παράλληλες αυλακώσεις στο άνοιγμά της για την αποτελεσματική αποστράγγιση των ομβρίων που θα κατέληγαν εκεί από την Ιερά Οδό. Έτσι μπορούσε να αποφευχθεί η συσσώρευση νερού και να διασφαλιστεί η αδιάλειπτη πρόσβαση στο Τελεστήριο και, άρα, η ιερότητα και η λειτουργικότητα του χώρου.