Τα Προπύλαια στην Ακρόπολη της Αθήνας, αποτελούσαν τη μνημειακή είσοδο στον ιερό χώρο της θεάς Αθηνάς. Κτίστηκαν ανάμεσα στα έτη 437-431 π.Χ. στo πλαίσιo του οικοδομικού προγράμματος του Περικλή από τον αρχιτέκτονα Μνησικλή και αντικατέστησαν το παλαιότερο πρόπυλο. Η εκπόνηση του αρχικού σχεδίου δεν ολοκληρώθηκε είτε εξαιτίας της έναρξης του Πελοποννησιακού πολέμου, είτε, όπως πιστεύεται τα τελευταία χρόνια, εξαιτίας άλλων πολιτικών ή θρησκευτικών λόγων.

Πρόκειται για ένα σύνθετο οικοδόμημα που συνδυάζει στοιχεία και δωρικού και ιωνικού αρχιτεκτονικού ρυθμού. Αποτελείται από μια ευρύχωρη κεντρική αίθουσα στην οποία εισερχόταν κανείς από μια ράμπα ανόδου και δύο πτέρυγες στα βόρεια και τα νότιά της. Ο κεντρικός χώρος διέθετε δύο προσόψεις με δωρικές εξάστυλες προστάσεις και χωριζόταν σε δυο τμήματα, το ανατολικό και το δυτικό από έναν εγκάρσιο τοίχο. Ο τοίχος είχε πέντε θυραία ανοίγματα από τα οποία γινόταν η είσοδος στο ιερό. Το κεντρικό θυραίο άνοιγμα, μεγαλύτερου πλάτους, θα διευκόλυνε τη διέλευση πλήθους ατόμων και ζώων στις μεγάλες εορτές, όπως την πομπή των Μεγάλων Παναθηναίων. Ο κεντρικός διάδρομος πλαισιωνόταν από ραδινούς ιωνικούς κίονες με περίτεχνη διακόσμηση των οποίων τα κιονόκρανα θεωρούνται από τα ωραιότερα της κλασικής αρχιτεκτονικής. Φέρουν ανάγλυφα και ζωγραφιστά μοτίβα και πιθανόν είχαν διακοσμηθεί με πρόσθετα μεταλλικά κοσμήματα. Στην οροφή είχαν τοποθετηθεί μαρμάρινες διακοσμητικές πλάκες με βαθμιδωτές εσοχές, τα φατνώματα, που είχαν γραπτά μοτίβα (κυμάτια, αστέρια και ανθέμια) σε σκούρο γαλάζιο βάθος.

Η βόρεια πτέρυγα, που ονομάζεται συμβατικά «Πινακοθήκη», αποτελείται από ένα ευρύχωρο δωμάτιο και μια πρόσταση από τρεις κίονες. Η ονομασία δόθηκε εξαιτίας του περιηγητή Παυσανία ο οποίος, περιγράφοντας την αίθουσα, αναφέρει ότι περιείχε ζωγραφικά έργα. Οι μελετητές θεωρούν ότι ο χώρος αυτός είχε τραπέζια και ανάκλιντρα για την εστίαση και την ξεκούραση των επισκεπτών. Η νότια πτέρυγα ουσιαστικά είναι μια στοά από τρεις δωρικούς κίονες, που δεν οδηγεί πουθενά. Θεωρείται πιθανό ότι το αρχικό σχέδιο για αυτή την πτέρυγα των Προπυλαίων δεν πραγματοποιήθηκε καθώς ο γειτονικός προϋπάρχων ναός της Αθηνάς Νίκης δεν επέτρεπε την επέκταση του οικοδομήματος.

Τον 1ο αι. μ.Χ. μπροστά από την κεντρική αίθουσα κατασκευάστηκε μια μνημειώδης κλίμακα, που αντικατέστησε τη ράμπα ανόδου. Στα πρώιμα Βυζαντινά χρόνια (τέλη 6ου αι. μ.Χ.) η νότια πτέρυγα διαμορφώθηκε σε εκκλησία και αργότερα η βόρεια πτέρυγα χρησιμοποιήθηκε ως κατοικία του επισκόπου. Την περίοδο της Φραγκοκρατίας (13ος-15ος αι.) στα Προπύλαια κτίστηκε προμαχώνας και η βόρεια πτέρυγα μετατράπηκε σε ανάκτορο των αρχόντων. Στα χρόνια της Οθωμανικής κατοχής εγκαταστάθηκε στα Προπύλαια ο Οθωμανός φρούραρχος και το βόρειο τμήμα χρησιμοποιήθηκε ως πυριτιδαποθήκη. Αποτέλεσμα της αποθήκευσης πυρίτιδας στο μνημείο ήταν η πρόκληση της πρώτης μεγάλης καταστροφής του οικοδομήματος πριν τα μέσα του 17ου αι., είτε από πτώση οβίδας είτε από κεραυνό. Μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους κατεδαφίστηκαν όλες οι προσθήκες που έγιναν ανά τους αιώνες και άρχισαν οι ανασκαφικές και αναστηλωτικές εργασίες.