Hadrian-Gate

Στα βορειοδυτικά του ναού του Ολυμπίου Διός, έξω από τον περίβολό του, στέκει σήμερα μια επιβλητική θριαμβική αψίδα, γνωστή ως Αψίδα ή Πύλη του Αδριανού. Ανεγέρθηκε το 131/2 μ.Χ. ή το 135 μ.Χ. από τους Αθηναίους για να τιμήσουν τον Ρωμαίο Αυτοκράτορα Αδριανό, προστάτη και ευεργέτη της πόλης.

Η Αψίδα του Αδριανού έχει ύψος 18 μ., πλάτος 13 μ., και είναι κατασκευασμένη από πεντελικό μάρμαρο. Αρθρώνεται σε δύο επίπεδα, όπου συνδυάζεται η κλασική παράδοση με τη ρωμαϊκή αρχιτεκτονική. Το κάτω μέρος της θυμίζει ρωμαϊκή τιμητική αψίδα, ενώ το πάνω μέρος ακολουθεί τον τύπο ελληνικού πρόπυλου. Η δίοδος στο κέντρο διαμορφώνεται από ένα τοξωτό άνοιγμα με παραστάδες εκατέρωθεν που επιστέφονται με επίκρανα κορινθιακού ρυθμού. Οι παραστάδες στις άκρες, με κορινθιακά επίκρανα επίσης, φέρουν ιωνικό επιστύλιο. Στο πάνω μέρος δημιουργούνται τρία διάχωρα από πεσσούς, εκ των οποίων το μεσαίο διαμορφώνεται σε ναΐσκο και επιστέφεται από αέτωμα.

Στις δύο πλευρές της Αψίδας, στο επιστύλιο του τόξου, υπάρχουν επιγραφές οι οποίες καθιστούσαν το μνημείο όριο που χώριζε την παλιά πόλη του Θησέα από τη νέα πόλη του Αδριανού. Πράγματι, η θέση του στο σταυροδρόμι αρχαίων δρόμων που καθορίστηκε από τον προϋπάρχοντα πολεοδομικό σχεδιασμό, οριοθετούσε συμβολικά την παλιά από τη νέα πόλη. Ο δρόμος που περνούσε μέσα από την Πύλη οδηγούσε στον ναό του Δία και συνέδεε την πόλη με τα Παριλίσια Ιερά, τα ιερά δηλαδή που βρίσκονταν στις όχθες του Ιλισού ποταμού.

Ο Αδριανός, λάτρης του λαμπρού παρελθόντος της Αθήνας, θεωρούσε την πόλη ως δεύτερη πατρίδα του και επιδόθηκε σε ένα ευρύ οικοδομικό πρόγραμμα, συμβάλλοντας στην ανόρθωση του μεγαλείου της και καθιστώντας την κέντρο του ελληνορωμαϊκού πολιτισμού. Με πρωτοβουλία του, η πόλη επεκτάθηκε στα ανατολικά, στη σημερινή περιοχή του Ζαππείου και του Εθνικού κήπου, και ονομάστηκε Αδριανούπολη ή Νέαι Αθήναι. Στο προάστιο αυτό που ήταν από τα ωραιότερα της Αθήνας χτίστηκαν ιερά, δημόσια κτήρια, γυμνάσια και πολυτελείς κατοικίες. Στην παλαιά Αθήνα οικοδομήθηκαν νέα δημόσια κτήρια, όπως η Βιβλιοθήκη, εξωραΐστηκαν παλαιότερα οικοδομήματα και δόθηκε ιδιαίτερη φροντίδα στο οδικό δίκτυο, στην αποχέτευση και στην ύδρευση της πόλης. Από τα σημαντικότερα έργα κοινής ωφελείας του Αδριανού προς την Αθήνα ήταν η κατασκευή του περίφημου υδραγωγείου με τις τεράστιες τοξοστοιχίες, που μετέφερε νερό από την Πεντέλη στην πόλη.

Η Αψίδα του Αδριανού δεν υπέστη καταστροφές κατά την ύστερη αρχαιότητα, και κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας ενσωματώθηκε στο λεγόμενο «Τείχος του Χασεκή». Χρησιμοποιήθηκε ως πύλη και οι κάτοικοι την ονόμασαν «πόρτα της βασιλοπούλας» ή «καμαρόπορτα». Το 1834, μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους, οι Αθηναίοι υποδέχτηκαν εκεί τον βασιλιά Όθωνα.