Temple-of-Artemis-Propylaea-and-Poseidon-Patroos

Ο επιβλητικός ναός της Αρτέμιδος Προπυλαίας και του Πατρός Ποσειδώνα στεκόταν στη λιθόστρωτη αυλή του ιερού των Ελευσινίων και υποδεχόταν τους προσκυνητές που έφταναν από την Ιερά Οδό στα δεξιά τους. Ο Παυσανίας μας παρέχει την πρώτη αναφορά στον ναό και προσδιορίζει την αφιέρωσή του. Τα επίθετα «προπυλαία» και «πατρώος» αναφέρονται στην τοποθεσία του μπροστά από την πύλη και την ευλάβεια των Ελευσινίων προς τον Ποσειδώνα, αντίστοιχα. Όσον αφορά στην ημερομηνία κατασκευής του, αναμφίβολα προηγείται του 160 μ.Χ., όταν τον είδε ο Παυσανίας.

Η θεμελίωση του ναού που στήριζε την ανωδομή από πεντελικό μάρμαρο έχει διασωθεί. Ο ναός διέθετε ξύλινη στέγη με πήλινα κεραμίδια, με πρόστυλο και στις δύο πλευρές του. Οι κίονες ήταν δωρικοί και μονολιθικοί, πιθανότατα λόγω του μέτριου μεγέθους τους. Σε ό,τι αφορά στο μέγεθος, ο ναός είναι συγκρίσιμος με τον Ναό της Αθηνάς Νίκης στην Ακρόπολη.

Δύο βωμοί τοποθετήθηκαν κοντά στον ναό: ο ένας λίγα μέτρα από την ανατολική είσοδο, και ο άλλος προς το βορειοανατολικό τμήμα. Αφιερωμένοι στις δύο θεότητες, θα εξυπηρετούσαν τις θρησκευτικές πρακτικές των προσκυνητών, επιτρέποντάς τους να ασκήσουν τη λατρεία έξω από τον ναό. Στο εσωτερικό του θα εισέρχονταν μόνο για να θαυμάσουν τα λατρευτικά αγάλματα. Η αφιέρωση των βωμών παραμένει ασαφής, αν και πιστεύεται ότι ο ανατολικός ήταν αφιερωμένος στην Άρτεμη. Αυτός ο βωμός είχε επενδυθεί εξωτερικά με πωρόλιθους, και ήταν εσωτερικά κατασκευασμένος από ασβεστοκονίαμα και πέτρα. Ο βωμός που πιθανολογείται ότι ήταν αφιερωμένος στον Ποσειδώνα έχει υποστεί σημαντική φθορά με την πάροδο του χρόνου.

Λόγω του ότι ο προσανατολισμός του κτηρίου δεν ευθυγραμμίζεται με αυτόν των Μεγάλων Προπυλαίων, παρ’ ότι ανήκουν στο ίδιο οικοδομικό πρόγραμμα, πιστεύεται ότι το ιερό είχε ανεγερθεί επάνω σε παλαιότερο ναϊκό οικοδόμημα. Υπάρχει και η πιθανότητα, όμως, να ήταν συνειδητή αυτή η απόκλιση για να είναι ορατές και οι δύο πλευρές του ιερού σε όσους έφταναν στην αυλή του ελευσινιακού τεμένους.